Genes

ทำความรู้จักกับ "ยีน" และความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับ
ยีน และชนิดของยีนที่เกี่ยวข้องกับการเกิดโรคมะเร็ง

ความรู้ทั่วไป
เกี่ยวกับยีน

ยีน คือ หน่วยพันธุกรรมที่ทำหน้าที่เป็นพิมพ์เขียวที่กำหนดการทำงานของเซลล์และควบคุมลักษณะต่างๆ ของร่างกายตามปกติ ซึ่งยีนจะทำงานรวมกันเป็นคู่ โดยคนเราต้องได้รับยีนจากพ่อและแม่มาอย่างละหนึ่งชุดจึงจะถ่ายทอดลักษณะต่างๆ สู่รุ่นลูกหลานได้ นักวิจัยประเมินว่าในเซลล์จะมียีนประมาณ 20,000 ยีนที่ทำให้มีการแสดงออกแตกต่างกัน

"ยีน" ทำหน้าที่ควบคุมการทำงานของเซลล์ให้เป็นปกติโดยการสร้างโปรตีนที่เฉพาะเจาะจง ดังนั้นยีนจึงเป็นรหัสพันธุกรรมของแต่ละคนเพื่อให้การสร้างโปรตีนของคนนั้นๆ เป็นไปอย่างถูกต้อง
ในกลไกการเกิดโรคมะเร็งจะเริ่มจากการที่ "ยีนมีการกลายพันธุ์ (gene mutation)" ส่งผลให้เกิดการสร้างโปรตีนที่ผิดปกติหรือโปรตีนที่ไม่สมบูรณ์ โปรตีนที่ผิดปกติจะทำให้เกิดการสื่อสารผิดพลาดและเหนี่ยวนำการแบ่งตัวของเซลล์จนร่างกายควบคุมไม่ได้ และกลายเป็นมะเร็งในที่สุด

ชนิดของยีนที่
เกี่ยวข้องกับการ
เกิดมะเร็ง

ยีนที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดมะเร็งสามารถ
แบ่งได้ 3 กลุ่มหลักๆ ดังนี้
  • ยีนก่อนมะเร็ง (Oncogene)
  • ยีนต้านมะเร็ง (Tumor Suppressor Gene)
  • ยีนที่เกี่ยวข้องกับการซ่อมแซมดีเอ็นเอ (DNA mismatch repair gene)

ยีนก่อมะเร็ง
(Oncogene)

ตามปกติร่างกายจะมียีนที่เรียกว่า proto-oncogene ทำหน้าที่ในการควบคุมการเจริญเติบโตของเซลล์ แต่เมื่อใดก็ตามที่ยีนในกลุ่มนี้เกิดการกลายพันธุ์ จะทำให้กลายเป็นยีนที่สามารถก่อมะเร็ง (oncogene) โดยส่งผลให้เซลล์นั้นมีการแบ่งตัวและเจริญเติบโตอย่างรวดเร็วโดยไม่สามารถควบคุมได้และกลายเป็นมะเร็ง
EGFR
ABL1
BRAF
KRAS
MET
มะเร็งที่เกี่ยวข้อง
มะเร็งปอด

ยีนต้านมะเร็ง
(Tumor suppressor gene)

ในภาวะปกติยีนในกลุ่มนี้ทำหน้าที่ควบคุมการเจริญเติบโตของเซลล์ร่างกายไม่ให้มีการเจริญเติบโตมากหรือเร็วเกินไป และควบคุมกระบวนการทำลายตัวเองของเซลล์เมื่อเซลล์หมดอายุ หรือเซลล์ที่มีความผิดปกติของดีเอ็นเอหรือโครโมโซมที่ไม่สามารถซ่อมแซมได้แล้ว หากเกิดการกลายพันธุ์ของยีนชนิดนี้ เซลล์จะไม่มีการถูกควบคุมการแบ่งตัวและไม่มีกระบวนการทำลายเซลล์ที่หมดอายุ ทำให้เซลล์มีความผิดปกติและกลายเป็นมะเร็ง "ซึ่งมะเร็งที่เกิดจากการถ่ายทอดทางพันธุกรรมส่วนมากมักจะเกิดจากความผิดปกติของยีนต้านมะเร็งนี้"

ยีนที่เกี่ยวข้องกับ
การซ่อมแซมดีเอ็นเอ
(DNA mismatch repair gene)

ในกระบวนการแบ่งเซลล์จะต้องมีการจำลองตัวเองของสายดีเอ็นเอ ซึ่งเป็นกระบวนการที่ซับซ้อนและอาจก่อให้เกิดความผิดพลาดนำไปสู่การกลายพันธุ์ในวัฏจักรเซลล์ซึ่งจริงๆ แล้วสามารถเกิดขึ้นได้เองตามธรรมชาติ

ในสภาวะปกติเซลล์จะมีโปรตีนที่ทำหน้าที่ในการซ่อมแซมดีเอ็นเอนี้ ซึ่งโปรตีนดังกล่าวถูกสร้างมาจากยีนที่เกี่ยวข้องกับการซ่อมแซมดีเอ็นเอ (DNA mismatch repair gene)
ถ้ายีนที่ซ่อมแซมดีเอ็นเอเหล่านี้
สามารถทำงานได้ตามปกติ
เซลล์ที่มีดีเอ็นเอเสียหายจะถูกซ่อมแซมได้
และไม่ก่อให้เกิดความผิดปกติ
ถ้ายีนซ่อมแซมเกิดความผิดปกติเสียเอง
จะส่งผลให้ยีนนั้นขาดความสามารถในการซ่อมแซมความเสียหายของยีนอื่นๆ และถ้ายีนอื่นๆที่เสียหายเป็นยีนก่อมะเร็ง หรือยีนต้านมะเร็ง จะส่งผลให้เซลล์นั้นมีความสามารถที่จะเป็นเซลล์มะเร็งได้ในที่สุด
ATM
MLH1
มะเร็งที่เกี่ยวข้อง
มะเร็งเต้านม
มะเร็งกระเพาะอาหาร